Σχολικοί κήποι

Η ΔΙΑΤΡΟΦIKH MΑΣ (αν)ΑΣΦΑΛΕΙΑ
Τα γενετικά ψαλίδια στη διατροφική μας αλυσίδα.
Οι νέες γονιδιωματικές τεχνικές (ΝΓΤ) ή
οι νέες τεχνικές επεξεργασίας γονιδίων

Ενημερωτική έκθεση από τον ΑΙΓΙΛΟΠΑ  (www.aegilops.gr) και το Δίκτυο Σιτώ (www.sito.gr) με θέμα την νέα νομοθετική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις Νέες Γονιδιωματικές Τεχνικές (ΝΓΤ)

Οκτώβριος 2023

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

1. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΨΑΛΙΔΙΑ – ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΝΓΤ (1&2)

Είναι ένζυμα που χρησιμοποιούνται στη γενετική  μηχανική για τη δημιουργία νέων φυτικών ποικιλιών μέσω τροποποίησης του γονιδιώματος. Τα ένζυμα αυτά, έχουν τη δυνατότητα να «σπάσουν» το DNA του φυτού σε κάποια συγκεκριμένα σημεία του διπλού έλικα ώστε να επιτρέψουν τη διαδικασία της γενετικής τροποποίησης  του ζωντανού οργανισμού δηλαδή την αλλαγή της αρχιτεκτονικής του DNA (γενετικό υλικό) των φυτών στο εργαστήριο.

Η χρήση αυτών των ενζύμων καθώς και οι μετέπειτα διαδικασίες μέχρι το τελικό φυτό, αποκαλούνται Νέες Γονιδιωματικές Τεχνικές (ΝΓΤ) και χωρίζονται σε 2 κατηγορίες : ΝΓΤ1 και ΝΓΤ2.  Τα φυτά ΝΓΤ αποτελούν τη δεύτερη γενιά γενετικά τροποποιημένων οργανισμών Γ Τ Ο και η βασική γονιδιωματική τεχνική αποκαλείται CRISPR/ CAS.

Η γονιδιακή επεξεργασία με τα γενετικά ψαλίδια, αποσκοπεί  είτε στη μεταβολή μιας γονιδιακής λειτουργίας, ή στην καταστροφή της λειτουργίας αυτής. Ο στόχος είναι να τροποποιηθεί ένα υπάρχον χαρακτηριστικό  (όπως πχ. να αποτραπεί το μαύρισμα ορισμένων φρούτων ή λαχανικών αφού κοπούν) ή να εισαχθεί ένα νέο χαρακτηριστικό (όπως η αντοχή στην ξηρασία ή η ανθεκτικότητα σε ζιζανιοκτόνα).

Κατά τη χρήση αυτής της νέας τεχνολογίας της γενετικής μηχανικής είναι απαραίτητη η ανάλυση κινδύνου καθώς έχουν παρατηρηθεί αστοχίες κατά την γονιδιακή επεξεργασία δηλαδή ακούσιες διαγραφές γονιδίων, μη επιθυμητές επιδράσεις σε γονίδια μη στόχους (π.χ. με αντικαρκινική δράση) καθώς επίσης και στην αλληλουχία των γονιδίων. Αυτές οι αστοχίες είναι δύσκολο ν’ ανιχνευθούν και απαιτούν τη σάρωση όλου του γονιδιώματος.

Έτσι, η   απελευθέρωσή τους στο περιβάλλον χωρίς κανένα έλεγχο, ενέχει τον κίνδυνο αβέβαιων επιδράσεων στην υγεία μέσω της διατροφής  αλλά και στο περιβάλλον μέσα από την αλληλεπίδρασή τους με τα ήδη καλλιεργούμενα, αλλά και τ’ άγρια και ενδημικά φυτά.

2. ΤΙ ΙΣΧΥΕΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ ( Γ Τ Ο)

Σήμερα στην  Ευρώπη και κατ’ επέκταση και στην  Ελλάδα,  υπάρχει μια σχετικά ικανοποιητική νομοθεσία (με βάση  την Οδηγία 2001/18) για τους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς   η οποία,  εφαρμόζοντας  την Αρχή της Προφύλαξης, εξασφαλίζει  κάποιο  βαθμό ασφαλείας για την υγεία και το περιβάλλον.

Για την τροφή του ανθρώπου αλλά όχι των ζώων, η ισχύουσα νομοθεσία περιλαμβάνει  επισήμανση  μέχρι και τον τελικό καταναλωτή για να ξέρουμε τι τρώμε.  Η  αξιολόγηση  κινδύνων για τον άνθρωπο και το περιβάλλον πριν την έγκριση καλλιέργειας είναι υποχρεωτική και  εάν, κατά την διακίνηση ή την καλλιέργεια προκληθεί κάποιο  πρόβλημα υπάρχει δυνατότητα ταυτοποίησης και  εντοπισμού (ιχνηλασιμότητα).

Τέλος με την ισχύουσα νομοθεσία, το κάθε κράτος μέλος έχει το δικαίωμα να απαγορεύσει στο έδαφος  του την καλλιέργεια κάποιου συγκεκριμένου Γ Τ Ο φυτού εάν κρίνει ότι θα δημιουργήσει προβλήματα (πχ. στην τοπική παραγωγή ή τη βιοποικιλότητα ή στους επικονιαστές). Όλα αυτά προτείνεται να καταργηθούν με βάση τη νέα πρόταση νομοσχέδιο της Ευρ. Επιτροπής.

Σήμερα,  μόνο  σε δυο Ευρωπαϊκές  χώρες καλλιεργείται ένα μόνο  Γ Τ φυτό (το καλαμπόκι της Μονσάντο ΜΟΝ810, στην Ισπανία και Πορτογαλία). Επί του παρόντος, εκκρεμούν οκτώ αιτήσεις για έγκριση, καλλιέργειας συμπεριλαμβανομένης της ανανέωσης του καλαμποκιού MON 810.

Ενώ λοιπόν οι ΓΤΟ καλλιεργούνται ελάχιστα στην Ευρώπη, στις εισαγωγές η κατάσταση είναι διαφορετική. Μέχρι στιγμής 58 ΓΤΟ έχουν εγκριθεί για κατανάλωση σε τρόφιμα και ζωοτροφές στην ΕΕ. Πρόκειται για αραβόσιτο, βαμβάκι, σόγια, ελαιοκράμβη και ζαχαρότευτλα, ενώ άλλα 58 περιμένουν έγκριση. (https://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/society/20151013STO97392/eight-things-you-should-know-about-gmos)  Στις ζωοτροφές η επισήμανση δεν φθάνει μέχρι τον τελικό καταναλωτή των προϊόντων του ζώου.

3. Η ΝΕΑ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΝΓΤ

Στις 5 Ιουλίου 2023 κατατέθηκε από την Ευρ. Επιτροπή σχέδιο  νόμου για τις Νέες Γονιδιωματικές Τεχνικές (ΝΓΤ),  δηλαδή τη νέα γενιά γενετικά τροποποιημένων οργανισμών που αποκαλούνται και γενετικά ψαλίδια.   Η νομοθετική αυτή πρόταση,  προβλέπει  (για την πρώτη μεγάλη κατηγορία  ΝΓΤ1) κατάργηση της αξιολόγησης κινδύνων, της ιχνηλασιμότητας και της σήμανσης  για  τον τελικό καταναλωτή γιατί τα θεωρεί ισοδύναμα με τα συμβατικά φυτά. Αφαιρεί επιπλέον  από τα κράτη μέλη το δικαίωμα απαγόρευσης της καλλιέργειας  σε εθνικό έδαφος !

Αν τελικά η πρόταση  ψηφιστεί, ο καταναλωτής δεν θα ξέρει τι τρώει  αφού δεν θα έχει το δικαίωμα επιλογής, και ο καλλιεργητής – είτε βιολογικός ή συμβατικός – που θέλει να κρατήσει το προϊόν του μακριά από γενετικά τροποποιημένα θα κινδυνεύει συνεχώς από την επιμόλυνση μέσω  τυχαίων διασταυρώσεων  με ενδεχόμενα σοβαρές οικονομικές και άλλες επιπτώσεις για το προϊόν του, πχ. αύξηση του κόστους ή απώλεια πελατών ή αλλαγή χαρακτηριστικών. Οι δε κίνδυνοι για τα οικοσυστήματα είναι άγνωστοι.

Όσον αφορά στα υποτιθέμενα πλεονεκτήματα, η νομοθετική πρόταση  της Ευρ. Επιτροπής  υιοθετεί τους ισχυρισμούς των εταιριών που παράγουν αυτούς τους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς,  ότι δηλαδή “πρόκειται για επιστημονική καινοτομία που θα συνεισφέρει στην  μείωση της χρήσης φυτοφαρμάκων, στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και γενικότερα στη βιωσιμότητα”.

(Η πρόταση: https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:c88fe9ac-1c06-11ee-806b-01aa75ed71a1.0010.02/DOC_1&format=PDF και τα παραρτήματα: https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:c88fe9ac-1c06-11ee-806b-01aa75ed71a1.0010.02/DOC_2&format=PDF)

4. ΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ

Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Επιστημόνων ENSSER (The European Network of Scientists for Social and Environmental Responsibility) :

«Η πρόταση της Ευρ. Επιτροπής, είναι επιστημονικά μη αποδεκτή, επιπλέον αφαιρεί τις  προβλέψεις της Αρχής της Προφύλαξης  και βάζει τους ανθρώπους  και το περιβάλλον σε κίνδυνο….πολλά επιστημονικά δεδομένα έχουν αγνοηθεί.»

Με βάση τις επιστημονικές και κοινωνικο-οικονομικές αναλύσεις των ENSSER, TESTBIOTECH, ENGA, DEMETER SLOW FOOD, GREENPEACE, GMWATCH, SLOW FOOD (βλέπε σχετικούς συνδέσμους στην υποσημείωση)[1] διαπιστώνουμε ότι

4Α. Για τα «πλεονεκτήματα»: Ουδεμία πρακτική απόδειξη   υπάρχει για τα αναφερόμενα ως  πλεονεκτήματα των ΝΓΤ. Δεν έχουν δοκιμαστεί και δεν έχουν  αποδειχθεί στην πράξη. Επειδή δε πολλά από αυτά τα φυτά έχουν τροποποιηθεί για να αντέχουν στα ζιζανιοκτόνα,  ο αγρότης μπορεί να ψεκάζει χωρίς περιορισμούς και έτσι -αντί να μειώνεται-, ουσιαστικά αυξάνεται η χρήση φυτοφαρμάκων, όπως ήδη έγινε στην Αμερικανική Ήπειρο με τη χρήση της αντίστοιχης πρώτης γενιάς Γ Τ Ο. Επίσης, τα φυτά μπορεί να αναπτύσσουν μια τοξίνη με εντομοκτόνα δράση, με ότι μπορεί αυτό να σημαίνει για ωφέλιμα έντομα όπως οι μέλισσες.

4Β.  Για  τα επιχειρήματα της Ευρ. Επιτροπής περί «χαλάρωσης» των ελέγχων :

Ένα από τα δυο βασικά επιχειρήματα  που χρησιμοποιεί η πρόταση της Ευρ. Επιτροπής για να στηρίξει την  εξαίρεση των  φυτών ΝΓΤ1  από την ισχύουσα νομοθεσία, είναι η υποτιθέμενη ισοδυναμία φυτών ΝΓΤ κατηγορίας 1 με τα συμβατικά φυτά. Έχουν όμως δημοσιευτεί σοβαρές επιστημονικές αντιρρήσεις για την υιοθέτηση της έννοιας της ισοδυναμίας.

Σύμφωνα με το νομοσχέδιο, ο όρος «Ισοδυναμία» των φυτών κατηγορίας (ΝΓΤ1) βασίζεται σε έναν ορισμό για αυτά τα φυτά που θέτει αυθαίρετα ένα όριο 20 γενετικών τροποποιήσεων (μέχρι 20 υποκαταστάσεις ή εισαγωγές νουκλεοτιδίων). Δηλαδή αν το φυτό έχει μέχρι 20 τροποποιήσεις είναι ισοδύναμο με τα συμβατικά, από τις 21 κι άνω είναι ΓΤΟ! Επειδή δεν υπάρχει επιστημονική βάση για αυτό το κριτήριο η έννοια της ισοδυναμίας είναι ένα νομικό κατασκεύασμα και στην ουσία αποτελεί αυθαίρετη πολιτική και όχι επιστημονική επιλογή.  Η υπόθεση περί ισοδυναμίας ουδέποτε έχει αποδειχθεί.

Η  διεθνής οργάνωση για τη Βιοδυναμική Γεωργία Demeter υποστηρίζει ότι :

«…. τα γονίδια ενός οργανισμού λειτουργούν ως ένα ολοκληρωμένο δίκτυο και όχι ως απομονωμένες μονάδες πληροφοριών. Έτσι, η αλλαγή της λειτουργίας ενός μόνο γονιδίου, πόσο μάλλον πολλών γονιδίων, μπορεί να έχει σημαντικές επιπτώσεις στον οργανισμό. Για παράδειγμα,  μπορεί  το φυτό να γίνεται απροσδόκητα τοξικό, αλλεργιογόνο ή επιβλαβές για την άγρια πανίδα».[2]

Το δεύτερο βασικό επιχείρημα του νομοσχεδίου της Ευρ. Επιτροπής με το οποίο στηρίζει την κατάργηση των κανόνων ασφαλείας και διαφάνειας για τις ΝΓΤ1 αναφέρεται στην απουσία, μη διασταυρώσιμου γονιδίου (μη συγγενικού), ενώ στην προηγούμενη α΄ γενιά ΓΤΟ υπήρχαν στο τελικό φυτό κα μη συγγενικά γονίδια. Έτσι υποτίθεται ότι τα φυτά ΝΓΤ είναι λιγότερο επικίνδυνα.

Ο ορισμός των φυτών κατηγορίας 1 (ΝΓΤ1) επιτρέπει ρητά κατά τη διαδικασία, την προσωρινή εισαγωγή ενός ξένου DNA κατά την ανάπτυξη του ΝΓΤ1 το οποίο αφαιρείται αργότερα. Αυτή είναι μία συνήθης διαδικασία μέχρι σήμερα για τις γονιδιωματικές τεχνικές, η οποία όμως δημιουργεί μεταλλάξεις στο γονιδίωμα που μπορεί να επηρεάσουν τη λειτουργία των γονιδίων και την πρωτεϊνική τους έκφραση γι’ αυτό και η διαδικασία εγκυμονεί κινδύνους.

Οι επιστήμονες που κατακρίνουν το νομοσχέδιο ως αντιεπιστημονικό,  αναφέρουν  ότι  τα ξένα, μη συγγενικά γονίδια,  χρησιμοποιούνται οπωσδήποτε  στη διαδικασία γενετικής τροποποίησης του φυτού ΝΓΤ (το προβλέπει και το νομοσχέδιο), και προκαλούν επιπτώσεις  οι οποίες  παραμένουν  στο τελικό φυτό ακόμα και μετά την αφαίρεση του ξένου γονιδίου.

Επιπλέον, οι επιστήμονες θεωρούν ότι η αναστάτωση που επιφέρουν τα γενετικά ψαλίδια στο γονιδίωμα έχει και απρόβλεπτα αποτελέσματα, εκτός από τα επιδιωκόμενα, δηλαδή αποτελέσματα που δεν είναι άμεσα ορατά, κάτι που ενέχει μεγάλους κινδύνους για την ασφάλεια της διατροφής μας.

Οι εξαιρέσεις από τυχόν αξιολογήσεις κινδύνου, ακόμη και εκείνων που δεν έχουν ακόμη αναπτυχθεί, αποτελούν προτάσεις  αντιεπιστημονικές και απερίσκεπτες και δεν συμμορφώνονται με κανέναν τρόπο με τις υποχρεώσεις των κυβερνήσεων και των ρυθμιστικών αρχών να διασφαλίζουν την ασφάλεια για τους ανθρώπους και το περιβάλλον.

5. Η ΔΕΥΤΕΡΗ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΝΕΩΝ ΓΟΝΙΔΙΩΜΑΤΙΚΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ: ΝΓΤ2

Επειδή η κατηγορία  ΝΓΤ2 παρουσιάζει περισσότερες από 20 γενετικές τροποποιήσεις  (κι εδώ το τελικό φυτό δεν έχει μη συγγενές γονίδιο), η πρόταση δεν καταργεί την αξιολόγηση πριν την έγκριση καλλιέργειας. Διατηρούνται επίσης η ιχνηλασιμότητα και η σήμανση μέχρι τον τελικό καταναλωτή. Αλλά η αξιολόγηση γίνεται ακόμα πιο χαλαρή, δηλαδή ερευνώνται μόνο τα προβλεπόμενα αποτελέσματα και όχι τα απρόβλεπτα και δεν είναι υποχρεωτικό ένα σχέδιο παρακολούθησης. Δυστυχώς, ακόμα και για αυτή την κατηγορία ΝΓΤ2 δεν θα μπορεί ένα κράτος μέλος να εκδώσει απαγόρευση καλλιέργειας εφόσον προηγουμένως έχει εγκριθεί από άλλο κράτος-μέλος.

6. ΤΙ ΘΑ ΣΥΜΒΕΙ ΑΝ ΕΓΚΡΙΘΕΙ Η ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ

• Tα κράτη μέλη χάνουν το δικαίωμα να απαγορεύσουν την καλλιέργεια όταν κρίνουν ότι θα υπάρξει πρόβλημα στη δική τους παραγωγή ή στα οικοσυστήματα τους.
• Σήμερα στην Ελλάδα, εισάγονται γεν. τροπ. ζωοτροφές αλλά δεν έχει εγκριθεί ουδεμία Γ Τ καλλιέργεια. Αν περάσει η πρόταση  και οι δυο κατηγορίες ΝΓΤ   θα εισέλθουν αθόρυβα χωρίς εγκρίσεις στο γειτονικό μας κτήμα και στο πιάτο μας.
• Οι καταναλωτές χάνουν το δικαίωμα σήμανσης δηλαδή δεν θα μπορούν να έχουν ελεύθερη επιλογή. Επιπλέον και οι καλλιεργητές (για το ίδιο λόγο) χάνουν το δικαίωμα επιλογής σπόρου/ποικιλίας που δεν προέκυψε με ΝΓΤ κατά τη βελτίωση.  Πρόκειται για έλλειψη διαφάνειας,   που ουσιαστικά αντιτίθεται στην Ευρωπαϊκή Ιδρυτική Συνθήκη.
• Αν εμφανιστεί τοξικότητα, δεν θα μπορούμε να αφαιρέσουμε το φυτό από την τροφική αλυσίδα.
• Αν κινδυνέψει το οικοσύστημα με απώλεια βιοποικιλότητας μέσω διασταυρώσειων με άγρια φυτά ή με άλλους ΝΓΤ ή με βλάβη στους επικονιαστές ΔΕΝ θα υπάρχει δυνατότητα απόσυρσης.
• Επειδή η πλειοψηφία των Γ Τ Ο κατοχυρώνεται με πατέντες, θα γεμίσει η αγορά σπόρων με πατέντες οι οποίες προκαλούν μονοπώλια βλάπτοντας τους μικρής κλίμακας γεωργούς και βελτιωτές  και αποτρέποντας την καινοτομία στη βελτίωση φυτών. Οι μικροί καλλιεργητές θα κινδυνεύουν συχνά με κατηγορίες καταπάτησης πατέντας[3].
• Η μη γενετικά τροποποιημένη τροφή θα γίνει πιο ακριβή
• Η «συνύπαρξη» Γ Τ Ο και βιολογικών θα είναι σχεδόν αδύνατη στην πράξη, παρόλο που η νομοθετική πρόταση προβλέπει ότι δεν θα επιτρέπονται ΝΓΤ στη βιολογική Γεωργία. Το νομοσχέδιο επιτρέπει στις εταιρίες να μην δημοσιοποιούν επιστημονικές πληροφορίες για την ανίχνευση και την  ιχνηλασιμότητα κατά την καλλιέργεια και κατ’ επέκταση  τη συνύπαρξη.
• Μεγάλο ερωτηματικό για το τι θα συμβεί με τα άγρια φυτά :  Ουδείς έχει ιδέα τι διασταυρώσεις θα προκύψουν όταν το ΝΓΤ φυτό απελευθερωθεί στο περιβάλλον και ποιες θα είναι οι επιπτώσεις για την υγεία τη δική μας, των επικονιαστών και εν γένει του οικοσυστήματος και  την ανθεκτικότητα των διατροφικών δικτύων που διατηρούν την ισορροπία.
• Τέλος σύμφωνα με το νομοσχέδιο η Κομισιόν θα μπορεί ανά πάσα στιγμή να αλλάξει τους ορισμούς,( δηλ τι είναι ΝΓΤ κλπ), με ότι αυτό συνεπάγεται για τη διαφάνεια και την τροφική μας αλυσίδα  Οι αλλαγές αυτές θα μπορούν να  νομιμοποιηθούν χωρίς ψηφοφορία στο Ευρωκοινοβούλιο!

7. ΑΠΩΛΕΙΑ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

Η Ελλάδα και η Ευρώπη θα χάσουν το εμπορικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της καθαρής χωρίς ΓΤΟ τροφής που έχουν σήμερα.

Με το προτεινόμενο νομοσχέδιο, θα μπορεί κάποιος να καλλιεργήσει, για παράδειγμα,  και γενετικά τροποποιημένα βότανα όπως πχ θυμάρι και ρίγανη. Τί σημαίνει αυτό για το οικοσύστημα και για τα καταπληκτικά ελληνικά βότανα; (απώλεια, εν γένει,  συγκριτικού πλεονεκτήματος  της ελληνικής γεωργίας).

Ο διευθυντής της  Ομοσπονδίας Κινημάτων Βιολογικής Γεωργίας (IFOAM) Ευρώπης  Εduardo Cuoco θεωρεί, όπως και πολλοί άλλοι επιστήμονες, ότι «τα αποκαλούμενα πλεονεκτήματα των ΝΓΤ είναι απλά υποθέσεις. Στην ανοικτή επιστολή προς Ευρωπαίους υπουργούς Αγρ. Ανάπτυξης αναφέρει ότι:

“Οι ελπίδες για οφέλη που βασίζονται σε υποθέσεις, δεν πρέπει να οδηγήσουν στην κατάργηση κρίσιμων κανονισμών βιοασφάλειας, οι οποίοι έχουν μέχρι σήμερα συμβάλει στην ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής γεωργίας και στην ποιοτική φήμη των ευρωπαϊκών προϊόντων διατροφής τόσο στην εσωτερική όσο και στην εξαγωγική αγορά.» [4]

8. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑΣ

Σύμφωνα με την ανεξάρτητη επιστημονική ομάδα της Testbiotech [5]:

«Η έννοια της βιωσιμότητας δεν θα πρέπει να χρησιμοποιείται καταχρηστικά ως γενική δικαιολογία για την εισαγωγή των καλλιεργειών από φυτά ΝΓΤ…. Η εισαγωγή της νέας γονιδιωματικής μηχανικής στη γεωργία δεν μπορεί να θεωρηθεί βιώσιμη αν μπορεί να οδηγήσει σε κατάρρευση των οικοσυστημάτων, σε κινδύνους για την υγεία που συσσωρεύονται απαρατήρητοι στα τρόφιμα, σε βελτίωση φυτών που εμποδίζεται από τις πατέντες ή σε καταναλωτές που δεν έχουν πλέον επιλογή.»

“Η βιαστική έξοδος από το εργαστήριο πολλών  γενετικά τροποποιημένων οργανισμών και η απελευθέρωση τους στο περιβάλλον”, μας λέει η Testbiotech, “θα φέρει αποσταθεροποίηση στα οικοσυστήματα και τις διατροφικές τους αλυσίδες. Η διαδικασία προσαρμογής μπορεί να προκαλέσει μια νέα ανθρωπογενή περιβαλλοντική κρίση σαν και αυτή της κλιματικής αλλαγής” (σ.σ.: οποία προκλήθηκε μεταξύ άλλων από τη βιασύνη υιοθέτησης νέων τεχνολογιών χωρίς παράλληλους ελέγχους διακινδύνευσης και χωρίς προσπάθειες σταδιακής προσαρμογής των πηγών ενέργειας).  “Το πρόβλημα μπορεί να προέλθει όχι απαραίτητα από μεμονωμένα φυτά αλλά και από το πλήθος φυτών από ΝΓΤ και τις (άγνωστες, σήμερα, στην επιστήμη), αλληλοεπιδράσεις τους στο περιβάλλον, πολύ πιθανόν μη αναστρέψιμες, καθώς πρόκειται για ζωντανούς οργανισμούς”

9. Η ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟEΓΚΡΙTIKHΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ

Μετά την κατάθεση της νομοθετικής πρότασης (Ιουλ/2023), ακολουθούν επαναλαμβανόμενες συναντήσεις εμπειρογνωμόνων από όλα τα κράτη μέλη, επίσης συμβούλια Υπουργών Περιβάλλοντος, συμβούλια Υπουργών Αγροτικής Ανάπτυξης, συναντήσεις Επιτροπών του Ευρωκοινοβουλίου (Γεωργίας και Περιβάλλοντος), συζητήσεις μεταξύ Συμβουλίου, Κομισιόν και Ευρωκοινοβουλίου και τέλος η τελική ψηφοφορία στο Ευρωκοινοβούλιο. Η σημερινή Ισπανική προεδρία (Σεπτ. 2023)  επιμένει να επιταχύνει  τις διαδικασίες και προσπαθεί να περάσει το νομοσχέδιο πριν τη λήξη της θητείας της (Δεκ. 2023).

10. ΤΙ ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΝΑ ΚΑΝΟΥΜΕ

• Να ζητήσουμε συλλογικά από την Ελληνική κυβέρνηση να δεσμευτεί ότι δεν θα υποστηρίξει την νέα νομοθετική πρόταση για τις ΝΓΤ, διατηρώντας την από 20ετίας πάγια θέση της Ελλάδας ενάντια στην επιμόλυνση των καλλιεργούμενων προϊόντων μας. Χρειάζεται μια σθεναρή κυβερνητική στάση σαν κι αυτή της Αυστρίας ώστε στις συναντήσεις της προεγκριτικής διαδικασίας αλλά και στην τελική ψηφοφορία, όλοι οι Έλληνες εκπρόσωποι (εμπειρογνώμονες, υπουργοί ευρωβουλευτές) να προστατεύσουν την Ελλάδα από την επιμόλυνση όπως έχουν κάνει μέχρι τώρα όλες οι προηγούμενες κυβερνήσεις.

Δυστυχώς  O έλληνας υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης επαινεί τις ΝΓΤ χωρίς να αναφέρεται σε επιστημονικό έλεγχο και έλεγχο  για τους ισχυρισμούς  σχετικά με  τα πλεονεκτήματα και  για τη βιοασφάλεια: https://www.euractiv.gr/section/georgia-kai-trofima/news/l-aygenakis-yper-tis-gonidiakis-epexergasias-gia-ta-trofima/ )

• Πρέπει να δραστηριοποιηθούμε άμεσα καθώς η Ισπανική Προεδρία που λήγει 31/12/ 2023, προωθεί την υιοθέτηση της πρότασης ως έχει, χωρίς να προλάβουν να αναπτυχθούν αντιδράσεις.
• Η κατοχύρωση και προστασία των πλεονεκτημάτων της βιολογικής γεωργίας, αλλά και η   επέκταση της ρητής απαγόρευσης χρήσης ή παραγωγής σπόρου από ΓΤΟ και ΝΓΤ  πέραν της βιολογικής γεωργίας, πρέπει να αποτελεί στόχο και προτεραιότητα, ιδίως σε νομοθετικό πλαίσιο .
• Η ενίσχυση της αειφορίας, της βιοποικιλότητας, της βιωσιμότητας και η στήριξη της γεωργίας στην κλιματική αλλαγή μπορεί πολύ απλά να γίνει με τη ενίσχυση των αγροοικολογικών μεθόδων που όμως περιορίζουν την αγορά των προϊόντων μεγάλων πολυεθνικών φυτοφαρμάκων (και κατά συνέπεια και της τεχνολογίας των ΝΓΤ).

Για περισσότερες  πληροφορίες :

ΑΙΓΙΛΟΠΑΣ, www.aegilops.gr  (Κώστας Κουτής, Τσίγγου Ραλλού, info@aegilops.gr )

Δίκτυο ΣΙΤΩ, www.sito.gr (Βάσω Κανελλοπούλου, seeds@sito.gr)

———————————————————————————–

[1] https://ensser.org/press_release/analysis-statement-by-ensser-on-the-eu-commissions-new-gm-proposal-here-for-annex-1-on-ngt-equivalence-criteria/#more-3512

https://www.testbiotech.org/en/news/testbiotech-warns-about-far-reaching-deregulation-new-ge-plants

https://www.testbiotech.org/sites/default/files/Testbiotech_Background_NGT_Regulation_final_0.pdf

ENGA: https://www.enga.org/newsdetails/ngt-deregulation-proposal-gmo-free-food-production-at-risk/  ,

https://demeter.net/new-gmos-old-claims-false-promises/

https://www.gmwatch.org/en/106-news/latest-news/20275-crispr-gene-editing-causes-serious-unintended-dna-damage-at-high-frequencies

Δ.Τ. της  Greenpeace:  https://www.greenpeace.org/eu-unit/issues/nature-food/46798/new-brand-of-gmos-would-escape-safety-testing-under-eu-commission-plan-briefing/

https://www.slowfood.com/new-gmos-the-european-commission-puts-agribusiness-interests-ahead-of-farmers-consumers-and-the-environment/?PILASTRI=Advocacy&INTERESSI=GMOs&ATTIVITA=Article

[2] https://demeter.net/new-gmos-old-claims-false-promises/   βλέπε κεφάλαιο RISKS and THREATS

[3] https://www.eurovia.org/news/analysis-european-commission-proposal-on-new-gmos-towards-the-appropriation-of-all-seeds-by-the-patents-of-a-few-multinationals/

[4] https://www.linkedin.com/posts/eduardocuoco_prioritise-agroecological-innovation-over-activity-7104748363471798272-gRdZ

[5]  https://www.testbiotech.org/sites/default/files/Testbiotech_Background_NGT_Regulation_final_0.pdf

12η ΠΑΝΘΕΣΣΑΛΙΚΗ ΓΙΟΡΤΗ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΩΝ ΣΠΟΡΩΝ

Η Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Ανατολής Αγιάς Λαρίσης & το Δίκτυο διατήρησης παραδοσιακών σπόρων «Σιτώ» διοργανώνουν στους χώρους τού μοναστηριού το Σάββατο 2 Σεπτεμβρίου 2023 την 12η Πανθεσσαλική Γιορτή Παραδοσιακών Σπόρων .

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΟΡΤΗΣ

 www.sito.gr

fb: SITO Seeds Greece

insta: sito_seeds_gr

YouTube: Seeds-Sito Greece

e-mail : seeds@sito.gr

Η Ελλάδα να παραμείνει ελεύθερη από μεταλλαγμένα

Ανοιχτή επιστολή του Δικτύου Διατήρησης Παραδοσιακών Σπόρων ΣΙΤΩ προς τους ευρωβουλευτές της Επιτροπής Περιβάλλοντος, όπου επισημαίνονται οι κίνδυνοι που προκύπτουν από την πρόταση της Επιτροπής της ΕΕ για χαλάρωση της ισχύουσας νομοθεσίας σχετικά με τη νέα γενιά των γενετικά τροποιημένων (ΓΤΟ) και τις πατέντες.

Αθήνα, 6/7/2023

Αξιότιμο μέλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου,

Θα θέλαμε να σας παρουσιάσουμε τα κύρια επιχειρήματά μας υπέρ της διατήρησης της ισχύουσας νομοθεσίας για τη νέα γενιά γενετικά τροποποιημένων οργανισμών (ΓΤΟ), που πρόσφατα αποκαλούνται νέες γονιδιωματικές τεχνικές (ΝΓΤ, NGT στα αγγλικά).

H νομοθετική πρόταση της Επιτροπής της ΕΕ προτείνει χαλάρωση των κανόνων για ορισμένα προϊόντα των νέων ΝΓΤ, δηλαδή εξαίρεση από την οδηγία 2001/18 της ΕΕ και επομένως, εξαίρεση από τις σχετικές απαιτήσεις για την εκτίμηση κινδύνων, την επισήμανση, την ιχνηλασιμότητα και την παρακολούθηση.

Οι κίνδυνοι που προκύπτουν

– Aπώλεια βιοποικιλότητας: Η εμπειρία με τα υπάρχοντα ΓΤ φυτά έχει δείξει ότι επιμολύνουν τη φύση καθώς διασταυρώνονται με άγρια φυτά αλλά και με καλλιέργειες στα γειτονικά χωράφια. Οι νέες ΓΤ καλλιέργειες είναι πιθανότατα πιο πολύπλοκες. Oι αποστάσεις ασφαλείας για την αποτροπή διασταύρωσης και ο αριθμός των πιθανών άγριων εταίρων διασταύρωσης δεν έχουν μελετηθεί σχεδόν καθόλου. Δυστυχώς αυτή η πτυχή δεν έχει ληφθεί υπόψη στις διαβουλεύσεις για τη νέα νομοθεσία σχετικά με τους νέους ΓΤΟ.

– Καταπάτηση του δικαιώματος των συμβατικών και βιολογικών γεωργών να προστατεύονται από την επιμόλυνση (ή την “τυχαία παρουσία”), η οποία είναι συχνή και πολύ δαπανηρή.

– Κατάργηση της δυνατότητας διατήρησης της σημερινής μορφής των συμβατικών και βιολογικών καλλιεργειών, που στην Ελλάδα, αλλά και στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης, δεν περιλαμβάνουν γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς (ΓΤΟ).

– Τα προϊόντα των νέων γενετικών τεχνικών καλύπτονται από πατέντες, πχ η Bayer-Monsanto έχει καταθέσει αιτήματα για 119 πατέντες. Οι πατέντες δημιουργούν προβλήματα στους μικρής κλίμακας καλλιεργητές οι οποίοι θα πρέπει να προστατευτούν από κατηγορίες για παραβίαση πατέντας όταν ο αγρός τους επιμολύνεται τυχαία ή όταν ένας σπόρος που χρησιμοποιούν έχει παρόμοια χαρακτηριστικά με αυτά

– Η πατέντα περιορίζει την ανεξάρτητη επιστημονική έρευνα καθώς απαιτείται η άδεια του ιδιοκτήτη της φυτικής ποικιλίας για να προχωρήσει ένας ερευνητής σε διαδικασία βελτίωσης φυτικής ποικιλίας

Δεδομένου ότι ορισμένα φυτικά χαρακτηριστικά μπορεί να εντοπιστούν είτε στη φύση, ή ως αποτέλεσμα συμβατικής αναπαραγωγής, οι αγρότες μπορεί να μην γνωρίζουν καν ότι οι σπόροι που χρησιμοποιούν έχουν ένα γενετικό χαρακτηριστικό που έχει κατοχυρωθεί με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας.

– Η έλλειψη σήμανσης αποτελεί απειλή στο δικαίωμα των καταναλωτών για πληροφόρηση. Το δικαίωμα αυτό κατοχυρώνεται στη νομοθεσία της ΕΕ για τα τρόφιμα (ΕΕ (VO) 178/2002) και στις Συνθήκες της ΕΕ (άρθρο 169) και συνεπώς δεν θα πρέπει να παραμεριστεί.

Αναπόδεικτα Επιχειρήματα των εταιριών που έχουν τις πατέντες για ΝΓΤ:

– Τα επιχειρήματα: Βιωσιμότητα, μείωση φυτοφαρμάκων και αντοχή σε ακραίες καιρικές συνθήκες

– Δεν υπάρχουν αποδείξεις για τους ισχυρισμούς περί βιωσιμότητας. Δεν υπάρχει ούτε μία NGT που να συμβάλλει στη βιωσιμότητα, ούτε καν σε χώρες με εκτεταμένη απορρύθμιση σε ισχύ, όπως στις ΗΠΑ ή στον Καναδά.

– Αντίθετα, υπάρχουν στοιχεία που επιβεβαιώνουν την αύξηση στη χρήση φυτοφαρμάκων. Η εμπειρία από περισσότερα από 20 χρόνια εμπορικής καλλιέργειας ΓΤΟ στη Βόρεια και Νότια Αμερική δείχνει μια δραματική αύξηση της χρήσης φυτοφαρμάκων με αρνητικές επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον. Έξι από τους 16 νέους ΓΤΟ που βρίσκονται σήμερα σε προ-εμπορικό στάδιο στην ΕΕ είναι ανθεκτικοί στα ζιζανιοκτόνα – και συνεπώς σε ανοιχτή αντίθεση με τους στόχους της Πράσινης Συμφωνίας. Επιπλέον, δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία σχετικά με τη δυνατότητα μείωσης των φυτοφαρμάκων από τους ΓΤΟ. Αυτό αποτελεί μέχρι στιγμής μόνο μια υπόσχεση των εταιρειών φυτοφαρμάκων. Η κατάσταση είναι παρόμοια όσον αφορά την προσαρμογή της γεωργίας στις ακραίες καιρικές συνθήκες.

– Απαιτείται ολοκληρωμένη εκτίμηση περιβαλλοντικών και υγειονομικών κινδύνων: Οι τεχνολογίες είναι τόσο νέες στη γεωργία που οι κίνδυνοι και οι ακούσιες επιπτώσεις δεν έχουν ερευνηθεί σχεδόν καθόλου. Μόνο το 1,6% των δαπανών για την έρευνα σχετικά με τους νέους ΓΤΟ από την Ευρωπαϊκή Ένωση δαπανήθηκε για μεθόδους ανίχνευσης, εκτίμησης και παρακολούθησης του κινδύνου. Οι ερευνητές που τροποποιούν πολλαπλά γονίδια σε έναν οργανισμό (πολυπλεξία) οδηγούν σε νέους μη δοκιμασμένους συνδυασμούς επιπτώσεων που δυσχεραίνουν την αξιολόγηση των κινδύνων. Μέχρι στιγμής η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων δεν έχει αξιολογήσει ακόμη τους κινδύνους που απορρέουν από τις ακούσιες γενετικές αλλαγές των νέων ΓΤΟ. Παρά ταύτα, αρκετές επιστημονικές μελέτες έχουν ήδη καταδείξει σημαντικούς περιβαλλοντικούς κινδύνους που σχετίζονται με τη χρήση νέων ΓΤΟ στο περιβάλλον για τη βιοποικιλότητα, τις τροφικές αλυσίδες και τα οικοσυστήματα. Για όλους αυτούς τους λόγους απαιτείται αυστηρότερη αξιολόγηση των κινδύνων για τους ΓΤΟ.

Πατέντες

Οι μεγάλες εταιρείες βιοτεχνολογίας θολώνουν τη διάκριση μεταξύ των ΓΤΟ και των συμβατικών τεχνικών αναπαραγωγής, κατοχυρώνοντας με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας χαρακτηριστικά που μπορούν να εμφανιστούν τόσο στη φύση όσο και ως αποτέλεσμα της γενετικής μηχανικής – διεκδικώντας όλα τα φυτά με αυτά με τα χαρακτηριστικά ως “εφεύρεσή” τους. Ωστόσο, οι ίδιες εταιρείες υποστηρίζουν ότι οι νέοι ΓΤΟ θα πρέπει να εξαιρεθούν από τους ελέγχους ασφαλείας και τις απαιτήσεις επισήμανσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα, επειδή, όπως ισχυρίζονται, είναι παρόμοια με τα φυσικά φυτά. Ο αριθμός των αιτήσεων για διπλώματα ευρεσιτεχνίας αυξάνεται. Για παράδειγμα, η εταιρεία Corteva, έχει ήδη καταθέσει 1430 διπλώματα ευρεσιτεχνίας παγκοσμίως για νέες μεθόδους αναπαραγωγής και προϊόντα. Η Bayer, ένας άλλος παγκόσμιος παραγωγός φυτοφαρμάκων, κατέθεσε 119 διπλώματα ευρεσιτεχνίας, σύμφωνα με συλλογική έρευνα περιβαλλοντικών και καταναλωτικών οργανώσεων. Η κατοχύρωση αυτών των τεχνικών με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας είναι ένα μεγάλο θέμα ανησυχίας για τους μικρούς και μεσαίους σποροπαραγωγούς και αγρότες, καθώς ενέχει τον κίνδυνο κατάχρησης των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και των διαδικασιών παραβίασης. Οι μικρής κλίμακας βελτιωτές και αγρότες κινδυνεύουν να δουν τα δικαιώματά τους επί των σπόρων να εξαφανίζονται προς όφελος των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας που κατέχουν μερικές πολυεθνικές. Οι αγρότες θα μπορούσαν επίσης να είναι υπεύθυνοι για παραβιάσεις διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας ακόμη και όταν οι καλλιέργειές τους έχουν μολυνθεί τυχαία με το γενετικό υλικό που έχει κατοχυρωθεί με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας

Η νομοθετική πρόταση της Επιτροπής της ΕΕ έρχεται σε σύγκρουση με τους στόχους της στρατηγικής της “Από το αγρόκτημα στο πιρούνι”. Ενώ η Επιτροπή της ΕΕ θέλει να επεκτείνει τη βιολογική γεωργία στο 25% έως το 2030, την ίδια στιγμή η κατάργηση των απαιτήσεων επισήμανσης και ιχνηλασιμότητας για τους NGT θα καταργούσε τη βάση της γεωργίας χωρίς ΓΤΟ και θα έθετε σε κίνδυνο τους στόχους αφενός για μείωση της χρήσης φυτοφαρμάκων κατά 50% έως το 2030 και αφετέρου για την αναστροφή της απώλειας της βιοποικιλότητας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Με εκτίμηση,
ΣΙΤΩ, Δίκτυο Προστασίας Παραδοσιακών Σπόρων
Ιστοσελίδα www.sito.gr / Facebook

(H επιστολή είναι βασισμένη στις επιστημονικές εκτιμήσεις των Testbiotech, ARCHENOAH, ENGA, SlowFoodEurope, Demeter ENSSER κλπ)
Πληροφορίες vasso@sito.gr

Θα μας πνίξουν οι πατέντες, αν χαλαρώσει η νομοθεσία που σήμερα ελέγχει τα γενετικά τροποποιημένα ή «μεταλλαγμένα» μας προειδοποιούν εκατό Ευρωπαϊκές οργανώσεις μεταξύ των οποίων και το Δίκτυο ΣΙΤΩ. Μας ενημερώνουν για το τι θα συμβεί αν τα προϊόντα των Νέων Γονιδιωματικών Τεχνικών (ΝΓΤ) απαλλαγούν από τους ελέγχους πριν να επιτραπεί η καλλιέργεια τους; Θα είναι μεγάλες οι επιπτώσεις για την τροφή μας και για το περιβάλλον. Πιο κάτω θα βρείτε την Ελληνική μετάφραση της Επιστολής που εστάλη στην Κομισιόν και τους υπουργούς Γεωργίας της Ευρώπης, και το πρωτότυπο θα το βρείτε εδώ

Προς τους
Υπουργούς Αγροτικής Ανάπτυξης της ΕΕ
Επίτροπο Janusz Wojciechowski,
Επίτροπο Thierry Breton,
Κοινοποίηση: Γενικό Διευθυντή Wolfgang Burtscher (Ευρ. Επιτροπή, Γενική Διεύθυνση για τη Γεωργία)
Γενική Διευθύντρια Kerstin Jorna (European Commission, Γενική Διεύθυνση Ανάπτυξης)

3/7/2023

Θέμα: Να αποτρέψουμε την πλημμυρίδα πατενταρισμένων γενετικά τροποποιημένων σπόρων στην Ευρώπη, που αναμένεται να προκύψει από την αναθεώρηση του κανονισμού της ΕΕ για τους ΓΤΟ – γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς.

Σας γράφουμε για να εκφράσουμε τις ανησυχίες μας σχετικά με μια πιθανή πλημμυρίδα από πατενταρισμένους σπόρους που θα εισέλθουν στην αγορά της ΕΕ ως αποτέλεσμα της πρότασης για εκτεταμένη χαλάρωση των υφιστάμενων κανονισμών της ΕΕ για τους ΓΤΟ από την Επιτροπή. Με την πρότασή της για τις νέες γονιδιωματικές τεχνικές (NGT), η Επιτροπή προτίθεται να εξαιρέσει τη συντριπτική πλειοψηφία των ΓΤ καλλιεργειών από τους κανονισμούς της ΕΕ για τους ΓΤΟ. Η πλειονότητα των φυτών που αναπτύσσονται με νέες γονιδιωματικές τεχνικές – αν όχι όλα – καλύπτονται από διπλώματα ευρεσιτεχνίας. Ανησυχούμε βαθύτατα για τον αντίκτυπο αυτών των πατεντών στα δικαιώματα των αγροτών επί των σπόρων, στους μικρομεσαίους συμβατικούς και βιολογικούς βελτιωτές φυτικών ποικιλιών, στους καταναλωτές, στο διατροφικό μας σύστημα και στη βιοποικιλότηα των καλλιεργούμενων φυτών.

Σε αντίθεση με τη συμβατική αναπαραγωγή φυτών, τόσο οι διαδικασίες όσο και τα προϊόντα των νέων τεχνικών γενετικής μηχανικής μπορούν να κατοχυρωθούν με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας σύμφωνα με τη νομοθεσία της ΕΕ (οδηγία 98/44 της ΕΕ για τη βιοτεχνολογία). Το Espacenet, η βάση δεδομένων που διαχειρίζεται το Ευρωπαϊκό Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας, απαριθμεί περίπου 700 αιτήσεις διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας μόνο για το “Crispr-Cas9 σε φυτά”. Πάνω από 20.000 αιτήσεις για διπλώματα ευρεσιτεχνίας που αναφέρονται στον όρο “φυτό Crispr-Cas9” έχουν υποβληθεί σε διεθνές επίπεδο. Οι αιτήσεις διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας καλύπτουν συνήθως τόσο τη συγκεκριμένη τεχνική διαδικασία (π.χ. τη χρήση της Crispr-Cas9 για την αύξηση της περιεκτικότητας σε άμυλο στις πατάτες), όσο και το συγκεκριμένο χαρακτηριστικό ή τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά που προκύπτουν από τη διαδικασία (π.χ. αντοχή σε μια συγκεκριμένη ασθένεια κατά το φύτρωμα σε υψηλότερες θερμοκρασίες).

Το πεδίο εφαρμογής των αξιώσεων του διπλώματος ευρεσιτεχνίας είναι συχνά πολύ ευρύ. Τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας διεκδικούν συνήθως όλα τα φυτά με το συγκεκριμένο χαρακτηριστικό, ανεξάρτητα από τον τρόπο δημιουγίας των φυτών. Με αυτόν τον τρόπο, το πεδίο εφαρμογής των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας μπορεί να ισχύει και για τα συμβατικά αναπαραγόμενα φυτά και τους αγροτικούς, τοπικούς και παραδοσιακούς σπόρους, παρόλο που αυτοί δεν θα έπρεπε να είναι κατοχυρώσιμοι με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας σύμφωνα με τη νομοθεσία της ΕΕ – και μπορεί να επεκταθεί όχι μόνο στα φυτά και τους σπόρους, αλλά και στη συγκομιδή και τα προϊόντα διατροφής που περιέχουν το χαρακτηριστικό.

Υπάρχουν παραδείγματα διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας με αξιώσεις που επεκτείνονται σε σιλό και ζωοτροφές, μπύρα, σαλάτες και σάντουιτς. Όποιος επιθυμεί να χρησιμοποιήσει εμπορικά ένα φυτό που περιέχει ένα πατενταρισμένο χαρακτηριστικό πρέπει να ζητήσει τη συγκατάθεση του κατόχου του διπλώματος ευρεσιτεχνίας, να συμφωνήσει με συμβατικούς περιορισμούς στη χρήση του χαρακτηριστικού και να καταβάλει τέλη χρήσης.

Αν επιτραπεί η εξαίρεση των νέων ΓΤ σπόρων από τους νόμους της ΕΕ για τους ΓΤΟ θα οδηγήσει σε μια εισβολή πατενταρισμένων σπόρων που θα εισέλθουν στην αγορά και σε ένα “πυκνό πατενταρισμένο δίκτυο” στο οποίο θα είναι εξαιρετικά δύσκολο να λειτουργήσει η πλειονότητα των βελτιωτών φυτικών ποικιλιών και των γεωργών. Στην πράξη αυτή η κατάσταση θα θέσει τέλος στην ελεύθερη πρόσβαση των βελτιωτών φυτικών ποικιλιών στο γενετικό υλικό, η οποία είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη νέων ποικιλιών (και διασφαλίζεται από το εξειδικευμένο νομικό πλαίσιο για την προστασία των νέων ποικιλιών, την προστασία των φυτικών ποικιλιών).

Οι πατέντες φυτών εμποδίζουν αντί να προωθούν την καινοτομία στη φυτική αναπαραγωγή, καθώς εμποδίζουν την πρόσβαση σε σημαντικά φυτικά χαρακτηριστικά ή την περιορίζουν σε εκείνους που έχουν πληρώσει για μια άδεια χρήσης, όπου αυτή είναι διαθέσιμη. Οι μικροί και μεσαίοι βελτιωτές, οι οποίοι δεν διαθέτουν τους νομικούς ή οικονομικούς πόρους για να περιηγηθούν στο τοπίο των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας ή να πληρώσουν τέλη αδειών χρήσης, θα εκδιωχθούν από την αγορά, αυξάνοντας περαιτέρω τη δύναμη των παγκόσμιων κολοσσών σπόρων.

Το ίδιο ισχύει και για τους αγρότες, οι οποίοι δεν θα μπορούν να γνωρίζουν αν οι παραδοσιακοί σπόροι τους περιέχουν ή έχουν μολυνθεί από πατενταρισμένες γενετικές αλληλουχίες. Μειώνοντας τη γενετική ποικιλομορφία που είναι διαθέσιμη για την ανάπτυξη νέων φυτικών ειδών, οι πατέντες θα περιορίσουν τις ευκαιρίες για την ανάπτυξη φυτών ανθεκτικών στην κλιματική αλλαγή και θα μειώσουν τις επιλογές για τους αγρότες και τους καταναλωτές.

Επιπλέον, οι αγρότες θα εκτεθούν σε μεγαλύτερο κίνδυνο νομικών αγωγών για παραβίαση πατέντας, όσον αφορά τα εγγενή χαρακτηριστικά των παραδοσιακών σπόρων τους ή ως αποτέλεσμα γενετικής μόλυνσης και είναι πιθανό να αντιμετωπίσουν μεγαλύτερους περιορισμούς στα δικαιώματά τους να διαθέτουν ελεύθερα τη σοδειά τους. Επιπλέον, οι πατέντες στους σπόρους αποτελούν απειλή για τη μελλοντική επισιτιστική ασφάλεια. Όχι μόνο περιορίζουν τις επιλογές των καταναλωτών και των παραγωγών, αλλά θα μπορούσαν επίσης να οδηγήσουν σε αύξηση των τιμών των τροφίμων.

Τα προβλήματα που δημιουργούν οι πατέντες στην Ευρώπη στους τομείς της φυτικής βελτίωσης, της γεωργίας και της κατανάλωσης είναι γνωστά, αλλά , η Γενική Διεύθυνση Υγείας της ΕΕ δεν περιλαμβάνει αυτό το θέμα στα πλαίσια του διαλόγου σχετικά με τη μελλοντική νομοθεσία για τις νέες γονιδιωματικές τεχνικές. Οι γερμανικές, ολλανδικές και αυστριακές ενώσεις φυτικής βελτίωσης, δηλώνουν ότι αντιτίθενται στις πατέντες για τα συμβατικά αναπαραγόμενα φυτά, καθώς και στις πατέντες για τους νέους ΓΤΟ, αλλά δεν εξηγούν πώς αυτό θα ήταν δυνατό, καθώς διάφορα μέλη τους συνεχίζουν να διεκδικούν νέες πατέντες. Οι προτεινόμενες πλατφόρμες αδειοδότησης όπως η ACLP (Agricultural Crop Licensing Platform) δεν αποτελούν λύση. Οι σπόροι παραμένουν πατενταρισμένοι και οι φυτικοί βελτιωτές και οι αγρότες θα πρέπει να πληρώνουν για τη χρήση τους. Οι ιδιοκτήτες γενετικά τροποποιημένων φυτών θα συνεχίσουν να καθορίζουν τους όρους και τις προϋποθέσεις για την πρόσβαση στις ιδιόκτητες τεχνολογίες και τα προϊόντα τους. Υπάρχει η απειλή των συγκρούσεων σχετικά με τις πατέντες. Η αναπαραγωγή και συνεπώς η τοπική προσαρμογή των ποικιλιών θα απαγορεύεται.

Πολλές οργανώσεις βελτιωτών και αγροτών, καθώς και οργανώσεις καταναλωτών και περιβαλλοντικές οργανώσεις, απορρίπτουν δικαίως τις πατέντες στους σπόρους. Ιδιαίτερα σε αυτή την περίοδο της κρίσης του κλίματος και της βιοποικιλότητας, είναι σημαντικό να υπάρχει επαρκής ποικιλομορφία γενετικών πόρων για χρήση από τους βελτιωτές φυτικών ποικιλιών και τους αγρότες.

Σας προτρέπουμε να μην προχωρήσετε σε λήψη μέτρων που θα διευκολύνουν την εμπορική εκμετάλλευση περισσότερων πατενταρισμένων φυτικών ποικιλιών. Σας ζητάμε να απορρίψετε οποιαδήποτε χαλάρωση της νομοθεσίας για τους νέους ΓΤΟ/NGTs και να μην προωθήσετε περαιτέρω τη νομοθετική διαδικασία προς μια νέα ρύθμιση των NGTs, διότι δεν έχει αξιολογηθεί ο αντίκτυπος που θα είχε μια αλλαγή της νομοθεσίας στις πατέντες επί των σπόρων, παρόλο που ενέχει σοβαρές απειλές τόσο για τον γεωργικό όσο και για τον τομέα της φυτικής βελτίωσης.

Δεν αρκεί πλέον να λέμε ότι η νομοθετική πρόταση για τους ΓΤΟ δεν θα ασχοληθεί με τις πατέντες. Η αλήθεια είναι ότι αν προωθεί την είσοδο στην αγορά των πατενταρισμένων σπόρων και την επέκταση του πεδίου εφαρμογής των πατεντών στους συμβατικούς σπόρους, ασχολείται με τις πατέντες – με τρόπο που είναι απαράδεκτος για πολλούς βελτιωτές και αγρότες και που θα ήταν αντίθετος με τους στόχους της Πράσινης Συμφωνίας της ΕΕ.

Ανυπομονούμε να ακούσουμε τις απόψεις σας το συντομότερο δυνατό,

Με εκτίμηση,
ΥΠΟΓΡΑΦΟΥΝ 100 Ευρωπαϊκές Οργανώσεις, εκ των οποίων και οι Ελληνικές, Αιγίλωψ και Δίκτυο ΣΙΤΩ, Δείτε τα σήματα στο τέλος της Αγγλόφωνης επιστολής

Κίνημα διάσωσης των παραδοσιακών σπόρων

Ρεπορτάζ:  Εύη Σαλτού

Επιστήμονες αλλά και ομάδες πολιτών σε εθελοντικό επίπεδο γυρίζουν από χωριό σε χωριό, αναζητώντας τοπικές ποικιλίες, τις οποίες θέλουν να διατηρήσουν για να μη χαθούν – Το ντοματάκι του Αγίου Ορους και άλλους 79 παραδοσιακούς σπόρους σώζει και διατηρεί το Δίκτυο «Σιτώ»

Από το Καζακστάν έφτασε στις χώρες της Ευρώπης κι από εκεί… ταξίδεψε στην Αμερική στις βαλίτσες των μεταναστών. Ενας τέτοιος μετανάστης τον προηγούμενο αιώνα έφερε μαζί του σπόρους μηλιάς, όταν πια επέστρεψε στην πατρίδα, την Τρίπολη, με αποτέλεσμα την πλέον γνωστή ποικιλία μήλων Πιλαφά.

Οι παραδοσιακοί σπόροι, των τοπικών δηλαδή ποικιλιών, είναι αν μη τι άλλο… κοσμογυρισμένοι, αφού η πορεία τους αριθμεί πολλές χιλιάδες χιλιόμετρα μέχρι να αποκτήσουν την «εντοπιότητα» και τα στοιχεία εκείνα που τους χαρακτηρίζουν.

Ωστόσο, παρά την προσαρμοστικότητά τους και τη μεγάλη γενετική τους βάση, απειλούνται με εξαφάνιση καθώς πλέον δεν καλλιεργούνται. Αλλωστε, σύμφωνα με στοιχεία της Οργάνωσης Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ (FAO) από το 1900 έχει χαθεί τουλάχιστον το 75% της παλιάς βιοποικιλότητας.

Τις τελευταίες δεκαετίες έχει αναπτυχθεί ένα διεθνές κίνημα διάσωσης των παραδοσιακών σπόρων. Και στη χώρα μας επιστήμονες αλλά και ομάδες πολιτών σε εθελοντικό επίπεδο γυρίζουν από χωριό σε χωριό, αναζητώντας τοπικές ποικιλίες, τις οποίες θέλουν να διατηρήσουν για να μη χαθούν.

Σύμφωνα δε με τη Διακήρυξη της Θεσσαλονίκης που υιοθέτησε η 6η Επιστημονική Συνάντηση Τοπικών και Γηγενών Ποικιλιών ακριβώς έναν χρόνο πριν, «τις τοπικές ποικιλίες ή τις χρησιμοποιούμε ή τις χάνουμε».

Δωρεάν διανομή

Κι αυτό ακριβώς προσπαθούν να κάνουν ομάδες εθελοντών ανά την Ελλάδα. Πέντε από αυτές, μάλιστα, από την Αθήνα και την Αίγινα μέχρι τον Αλμυρό και τη Ροδόπη, έχουν δημιουργήσει το Δίκτυο Διατήρησης Παραδοσιακών Σπόρων «Σιτώ», που στόχο έχει την παραγωγή των παραδοσιακών σπόρων, τη δωρεάν διανομή τους και τη διάδοση της αντίστοιχης γνώσης.

Είναι ενδεικτικό πως 80 παραδοσιακοί σπόροι διατηρούνται από το Δίκτυο, οι περισσότεροι εκ των οποίων έχουν διασωθεί από τα μέλη του, όπως το ντοματάκι Αγίου Ορους.

Τα τελευταία χρόνια μέσω της προσπάθειας του Ινστιτούτου Γενετικής Βελτίωσης και Φυτογενετικών Πόρων έχουν διασωθεί στην Τράπεζα Διατήρησης Γενετικού Υλικού γνωστοί – πλέον – παραδοσιακοί σπόροι, όπως είναι το ντοματάκι Σαντορίνης, τα φασόλια Πρεσπών αλλά και η φακή Εγκλουβής.

Οπως επισημαίνει η Βάσω Κανελλοπούλου, μέλος του Δικτύου «Σιτώ», η οποία ασχολείται και με την παρακολούθηση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας, ο λόγος που κινδυνεύουν με… εξαφάνιση οι παραδοσιακοί σπόροι είναι κυρίως επειδή δεν καλλιεργούνται, «επικράτησαν οι εμπορικοί σπόροι γιατί έχουν συνδεθεί με λιπάσματα και φυτοφάρμακα και είναι πιο παραγωγικοί. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει πως οι παραδοσιακοί σπόροι, που καλλιεργούνται βιολογικά, δεν είναι παραγωγικοί».

Την περασμένη Κυριακή, μάλιστα, τα μέλη της ομάδας παραδοσιακών σπόρων Αθήνας «Γλυκοπατάτα», μέλους του Δικτύου Διατήρησης Παραδοσιακών Σπόρων «Σιτώ», διοργάνωσαν τη δεύτερη ανοιξιάτικη γιορτή στο Θησείο, όπου πραγματοποίησαν εργαστήρια για μικρούς και μεγάλους ενώ μοίρασαν δωρεάν σπόρους και σπορόφυτα.

Σε μπαχτσέδες, αγρούς, ακόμη και στα μπαλκόνια τους τα μέλη του Δικτύου «Σιτώ» προσπαθούν να αναπαράγουν τους σπόρους, με μοναδικό στόχο να τους κρατήσουν… ζωντανούς.

Οπως επισημαίνει στα «ΝΕΑ» ο νομικός, μέλος του Δικτύου, Αριστείδης Αλέστας, τα μέλη του κινήματος παράγουν για ιδιοκαλλιέργεια αλλά και για να μη σπάσει αυτή η αλυσίδα της παράδοσης, «γι’ αυτό προσπαθούμε να καταγράψουμε την ταυτότητα και το ταξίδι κάθε σπόρου».

«Ελεύθεροι σπόροι»

Σύμφωνα με τις αρχές του Δικτύου, όπως τονίζει η Β. Κανελλοπούλου, καλλιεργούνται μόνο «ελεύθεροι σπόροι», φυτικό γενετικό υλικό που προέρχεται από παραδοσιακές ποικιλίες ή παραδοσιακούς φυτικούς πληθυσμούς, το οποίο καλλιεργείται σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας ώστε να προσαρμόζεται στα τοπικά δεδομένα.

«Καλλιεργώντας λαχανικά και δημητριακά από παραδοσιακές ποικιλίες και κρατώντας τον δικό μας σπόρο, όπως έκαναν και οι παππούδες μας, γινόμαστε πιο ανεξάρτητοι και πιο αυτάρκεις διατροφικά και προστατευόμαστε από μια πιθανή επισιτιστική κρίση. Επίσης τα λαχανικά και δημητριακά από παραδοσιακές ποικιλίες έχουν μεγάλη διατροφική αξία (είναι πλούσια σε βιταμίνες, μεταλλικά άλατα, ιχνοστοιχεία κ.ά.) καθώς και ανώτερη γευστική ποιότητα».

“Παζάρι” Φυτών και Σπόρων από το ΔΙΚΤΥΟ ΣΙΤΩ και το 3ο Δημ. Σχολείο ΑΛΜΥΡΟΥ

ΔΙΚΤΥΟ ΣΙΤΩ-3ο ΔΗΜ. ΣΧΟΛ. ΑΛΜΥΡΟΥ
Το απόγευμα της Τετάρτης 17/5 στο προαύλιο του 3ου Δημ. Σχ. Αλμυρού κάναμε το ”παζάρι” παραδοσιακών ποικιλιών φυτών και σπόρων. Μοιράσαμε φυτά (που είχαν φυτευτεί από τους μαθητές) και σπόρους που έχουμε κρατήσει από τις καλλιέργειές μας. Οι μαθητές, οι γονείς και οι φίλοι των ντόπιων ποικιλιών που συμμετείχαν μοιράστηκαν επίσης εμπειρίες καλλιέργειας και ενημερώθηκαν για τη σημασία της διατήρησης των σπόρων για τη βιοποικιλότητα στον τόπο μας αλλά και σ’ ολόκληρο τον πλανήτη. Ίσως όλα αυτά να φαίνονται λιγοστά, όμως η γενναιοδωρία των συμμετεχόντων απέφερε ένα αξιόλογο ποσό για το κοινωνικό παντοπωλείο του Αγ. Νικολάου και σίγουρα θα ανακουφίσει κάποιους συνανθρώπους μας! Ευχαριστούμε ως διοργανωτές όλους που με κάθε τρόπο συνέβαλαν και τους ευχόμαστε ”καλή σοδειά” και του χρόνου καλύτερα και περισσότερα απ’ όλα!!

“Παζάρι” Φυτών και Σπόρων από το ΔΙΚΤΥΟ ΣΙΤΩ (Ομάδα Αλμυρού) και το 3ο Δημ. Σχολείο ΑΛΜΥΡΟΥ

Αγαπητοί γονείς και κηδεμόνες, καλοί μας φίλοι των παραδοσιακών ποικιλιών και γεύσεων…

Σας προσκαλούμε στο ‘’παζάρι’’ φυτών και σπόρων από παραδοσιακές (ντόπιες) ποικιλίες λαχανικών, που θα γίνει στο προαύλιο του σχολείου μας την Τετάρτη 17/5 και ώρα 18.30 – 20.00 περίπου. Θα πούμε λίγα λόγια για τη σημασία της διατήρησης των ‘’ντόπιων’’ ποικιλιών που αφορά στην διατροφική τους αξία, αλλά και στη διατήρηση της βιοποικιλότητας στον πλανήτη. Θα μοιραστούν φυτά και φακελάκια με σπόρους στους συμμετέχοντες ( 2 φυτά ή 2 φακελάκια με σπόρους) για τα οποία θα πρέπει να ‘’πληρώσετε’’ συνεισφέροντας στην ενίσχυση του κοινωνικού παντοπωλείου της ενορίας μας. Θα υπάρχει σχετικό κουτί για τα χρήματα που θα συγκεντρωθούν και τα οποία άμεσα θα γίνουν τρόφιμα για τους συνανθρώπους μας που περνάνε δύσκολες μέρες.

Ευχαριστούμε για τη συμμετοχή και την αλληλεγγύη που δείχνετε κι ευχόμαστε καλή και γευστική σοδειά!

Η φωτογραφία από την περσινή μας ανάλογη γιορτή

ΓΙΟΡΤΗ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΩΝ ΣΠΟΡΩΝ του ΔΙΚΤΥΟΥ ΣΙΤΩ

Η Ομάδα παραδοσιακών σπόρων  Αθήνας – Γλυκοπατάτα,

μέλος  του

Δικτύου Διατήρησης Παραδοσιακών Σπόρων ΣΙΤΩ,

διοργανώνει την 2η ετήσια ανοιξιάτικη γιορτή της :

την Κυριακή 14 Μαΐου 2023 

Από τις 11.30 π.μ. έως τις 5 μ.μ.

στο κτίριο και την αυλή του

Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων

 (Πεζόδρομος) Ερμού 134 , Αθήνα

(Google Maps Plus Code :   XPH9+3W Αθήνα )

Σταθμός Ηλεκτρικού :  Θησείο

Είσοδος Ελεύθερη

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΟΡΤΗΣ

• 11:30-12:00: Ανοιχτό σπορείο / εργαστήρια για μικρούς και μεγάλους !
• 12:00-13:00: Ομιλίες και ζωηρή συζήτηση !
  • Παρουσίαση του Δικτύου Σιτώ (Αριστείδης Αλέστας)
  • Διατροφική αξία των παραδοσιακών σπόρων (Γιώργος Νεβέσκαλος)
  • “Από τους παραδοσιακούς σπόρους μέχρι τη νέα γενιά γενετικά τροποποιημένων φυτών” (Βάσω Κανελλοπούλου)
  • “Δημητριακά: Από τις απαρχές της καλλιέργειάς τους στην αρχαιότητα, ως την πράσινη επανάσταση του 1930 και τις διατηρητέες ποικιλίες” (Μαρία Αλεξανδρή, γεωπόνος)
• 13:00-15:00: Μοίρασμα παραδοσιακών σπόρων & σποροφύτων
• 13:30-14:00: Ανοιχτό σπορείο/εργαστήρια και παιχνίδια για μικρούς και μεγάλους ξανά !
• 14:00-17:00: Αφήγηση παραμυθιών, Παραδοσιακή Μουσική και Χορός

Τραγούδι και Αρχαία Ελληνική Λύρα ~ Θανάσης και ο Στέφανος Κλεώπας.

Αφήγηση παραμυθιών ~ Ταξιάρχης Μπεληγιάννης

Λαούτο και τραγούδι ~ Άγγελος Φωτόπουλος

Κανονάκι και τραγούδι ~ Λήδα Ξυδιά

Ούτι και τραγούδι ~ Ελλήνα Χριστοδουλάρη

Κρουστά ~ Λάζαρος Σαββίδης

 Παράλληλα σας καλούμε  να γνωρίσετε, να συζητήσετε και να ανταλλάξετε απόψεις   και εμπειρίες  με τους καλλιεργητές μας και τα μέλη μας από διάφορα μέρη της Ελλάδας!

Επίσης, σας καλούμε να συμμετάσχετε στις δράσεις μας “Υιοθετείστε μια ποικιλία” και “Εθελοντές του Σιτώ” καθώς και να μας δώσετε ένα e-mail  για περαιτέρω επικοινωνία μαζί σας ! 

 www.sito.gr

fb: SITO Seeds Greece

insta: sito_seeds_gr

YouTube: Seeds-Sito Greece

e-mail : seeds@sito.gr

22η ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ