Γραπτές ιστορίες
Το ελεύθερο ταξίδι του σπόρου και οι τοπικές ποικιλίες – Η ντομάτα
Η χωριάτικη ντοματοσαλάτα θεωρείται από πολλούς επισκέπτες της χώρας, ότι είναι το εθνικό μας φαγητό. Κι σε εμάς βέβαια αρέσει πάρα πολύ όπως και τα άλλα παραδοσιακά Ελληνικά φαγητά. Η ντομάτα όμως ήταν άγνωστη στην Ελλάδα μέχρι το 1814.
Το ελεύθερο ταξίδι του σπόρου και οι τοπικές ποικιλίες – Η μηλιά
Τα μήλα Τριπόλεως είναι μια γνωστή τοπική παραδοσιακή ποικιλία που μας προσφέρει πολύ νόστιμους καρπούς. Το ακριβές της όνομα είναι «Μήλα Πιλαφά».
Βίντεο
Το ελεύθερο ταξίδι του σπόρου και οι τοπικές ποικιλίες – Η ντομάτα
Η χωριάτικη ντοματοσαλάτα θεωρείται από πολλούς επισκέπτες της χώρας, ότι είναι το εθνικό μας φαγητό. Κι σε εμάς βέβαια αρέσει πάρα πολύ όπως και τα άλλα παραδοσιακά Ελληνικά φαγητά. Η ντομάτα όμως ήταν άγνωστη στην Ελλάδα μέχρι το 1814. Το δώρο αυτό ήλθε στην Ευρώπη από τη Λατινική Αμερική και στη συνέχεια μπήκε σχεδόν ταυτόχρονα στη χώρα μας από διαφορετικές εισόδους. Η αρχαιολόγος δρ. Λίλα Μαραγκού μας περιέγραψε τα αποτελέσματα των ερευνών της για την έλευση της ντομάτας: Το 1814, ο σπόρος ντομάτας ήλθε στην Αθήνα μέσω Γαλλίας . Τον έφεραν οι Γάλλοι Μοναχοί ( Καπουτσίνοι) οι οποίοι είχαν ένα ωραιότατο μοναστήρι στην περιοχή της Πλάκας κάτω από την Ακρόπολη στον σημερινό αρχαιολογικό χώρο όπου βρίσκεται ένα αρχαίο χορηγικό μνημείο από τους θεατρικούς αγώνες. Η περιοχή επίσης αποκαλείται το Φανάρι του Διογένη. Εκεί στην αυλή του Μοναστηριού οι καλόγεροι φύτεψαν για πρώτη φορά τους σπόρους αυτού του παράξενου φυτού που ο καρπός του άρεσε πολύ, κι έτσι διαδόθηκε. Παράλληλα, όπως μας είπε η δρ. Μαραγκού ο σπόρος ήλθε στα νησιά από τη Μικρά Ασία με τα καΐκια που μετέφεραν ανθρώπους και εμπορεύματα. Πχ. στην Αμοργό ο σπόρος πρωτοήλθε με το καΐκι του καπετάν Νικόλα Πλατή. Επομένως ο σπόρος από τη Λατινική Αμερική ταξίδεψε ελεύθερα, έφθασε κι εδώ, διαδόθηκε, προσαρμόσθηκε τοπικά σε διαφορετικές περιοχές της Ελλάδας και μας πρόσφερε διαφορετικές τοπικές ποικιλίες όπως το πασίγνωστο ντοματάκι Σαντορίνης. Μπορεί δηλαδή κάποιος σπόρος να έχει διεθνή προέλευση αλλά ακολουθούν πολλά χρόνια επιτυχημένης τοπικής προσαρμογής σε μια περιοχή. Μήπως να τις αποκαλούμε Τοπικά Προσαρμοσμένες ποικιλίες; Γιατί σήμερα, επειδή τις αποκαλούμε Τοπικές, η νομοθεσία με πρόσχημα την προστασία τους, απαγορεύει στο σπόρο τους να ταξιδέψει δηλαδή να πουληθεί από τον γεωργό σε άλλη περιοχή για να φυτευτεί εκεί. Αν πριν από 200+ χρόνια ίσχυε η σημερινή νομοθεσία που απαγορεύει το Ελεύθερο ταξίδι του παραδοσιακού σπόρου ενώ επιτρέπει το ταξίδι του σύγχρονου εμπορικού σπόρου, θα είχαμε άραγε το εξαιρετικό ντοματάκι Σαντορίνης; Προτείνουμε την προστασία της καθαρότητας μιας παλιάς ποικιλίας μέσω αξιοποίησης της ονομασίας ΠΟΠ που έτσι κι αλλιώς ισχύει μόνο για την περιοχή προσαρμογής. Δηλαδή κανείς άλλος δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει τον όρο ντοματάκι Σαντορίνης. Παράλληλα, ο σπόρος να είναι ελεύθερος να ταξιδέψει τουλάχιστον σε όλες τις περιοχές της χώρας για να μας προσφέρει και καινούριες τοπικά και κλιματικά προσαρμοσμένες ποικιλίες. Ο σπόρος είναι ζωή, η ζωή είναι εξέλιξη και συνεχής προσαρμογή, ας μην την διακόπτουμε. Βάσω Κανελλοπούλου
Το ελεύθερο ταξίδι του σπόρου και οι τοπικές ποικιλίες – Η μηλιά
Στην Τρίπολη, καλλιεργείται μεταξύ άλλων η γνωστή ποικιλία μήλων που αποκαλείται «Πιλαφά». Άλλοι την θεωρούν τοπική παραδοσιακή ποικιλία και άλλοι την αποκαλούν ποικιλία ερασιτέχνη. Πρόκειται για ένα δώρο που μας το προσέφερε η ευφυΐα ενός Έλληνα μετανάστη.
Ο κ. Πιλαφάς στα νιάτα του, είχε μεταναστεύσει στις ΗΠΑ και επιστρέφοντας πολύ αργότερα, έφερε μαζί του σπόρους από κάποια μήλα που του άρεσαν. Τα φύτευσε στο χωράφι του, στην αρχή ο καρπός ήταν μέτριος αλλά τα φυτά και ο σπόρος τους σιγά σιγά προσαρμόσθηκαν στο τοπικό έδαφος, το κλίμα και τη συγκεκριμένη φροντίδα που τους προσφέρθηκε. Το αποτέλεσμα: η εξαιρετική Τοπική Ποικιλία Μήλα Πιλαφά.
Όμως, η πατρίδα της μηλιάς δεν είναι οι ΗΠΑ. Εκεί δεν υπήρχαν μηλιές μέχρι την άφιξη των Ευρωπαίων μεταναστών που έφεραν μαζί τους σπόρους μηλιάς.
Ούτε η Ευρώπη είναι ο τόπος καταγωγής της μηλιάς. Εκεί η μηλιά πήγε από το την πραγματική αρχική πατρίδα της το Καζακστάν γιατί κάποιοι ταξιδιώτες επέλεξαν να μεταφέρουν τους σπόρους από φυτά που τους άρεσαν και να δοκιμάσουν την τύχη του σπόρου σε άλλα μέρη σε άλλα κλιματικά δεδομένα και με άλλη φροντίδα. Κοσμογυρισμένος αυτός ο σπόρος!
Έτσι λοιπόν, ο πλούτος των ποικιλιών που κληρονομήσαμε βασίσθηκε στο Ελεύθερο Ταξίδι του Σπόρου και στη δυνατότητα προσαρμογής του σε νέα δεδομένα. Η διεθνής καταγωγή πολλών τοπικών ποικιλιών είναι απόλυτα τεκμηριωμένη, δεν αφορά μόνο τη μηλιά. Επομένως για να ακριβολογούμε, οι παραδοσιακές«Τοπικές Ποικιλίες» με διεθνή καταγωγή, θα έπρεπε να αποκαλούνται στη νομοθεσία, «Τοπικά Προσαρμοσμένες Ποικιλίες» ενώ σήμερα στη νομοθεσία οι παραδοσιακές ποικιλίες που κληρονομήσαμε, αποκαλούνται κυρίως Τοπικές Ποικιλίες.
Με αφορμή αυτή τη νομοθεσία και πρόσχημα την προστασία της καθαρότητας τους, το Ελεύθερο Ταξίδι του Σπόρου μιας παραδοσιακής (τοπικής) ποικιλίας έχει απαγορευθεί από τη νομοθεσία ενώ οι καινούργιες είναι ελεύθερες να κυκλοφορούν. Αυτό, σταματά την εξέλιξη των παραδοσιακών ποικιλιών καθώς και την προσαρμογή τους σε νέα εδάφη κλπ ώστε να δημιουργούνται συνεχώς νέες πολύτιμες τοπικές ποικιλίες.
Επειδή η ζωή συνεχίζεται δεν θέλουμε και δεν μας συμφέρει να σταματά η εξέλιξη των τοπικών ποικιλιών που έχουν καταπληκτικές ιδιότητες και τις έχουμε απόλυτη ανάγκη. Ειδικότερα, λόγω κλιματικής αλλαγής, έχουμε ανάγκη την προσαρμοστικότητα τους. Η δε απαραίτητη προστασία της καθαρότητας των επιτυχημένων ποικιλιών, είναι εφικτή με άλλους δοκιμασμένους τρόπους αλλά γι αυτό θα μιλήσουμε σε επόμενο κεφάλαιο..
Αν ίσχυε τότε που επέστρεψε από την Αμερική ο κ. Πιλαφάς η σημερινή νομοθεσία που περιορίζει το ελεύθερο ταξίδι του παραδοσιακού σπόρου, ίσως και να μην είχαμε τα υπέροχα μήλα Τριπόλεως.
Βάσω Κανελλοπούλου