ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 5/10/26
Η Ευρωπαϊκή Ένωση προωθεί την ανασφάλεια στις γεωργικές καλλιέργειες και κατ’ επέκταση στη διατροφή μας
Επιστολή προς την Ευρωπαϊκή Ένωση (EE) έκαναν 36[i] ευρωπαϊκές οργανώσεις από 12 χώρες, μεταξύ των οποίων και 3 Ελληνικές, προκειμένου να μην υποβαθμιστούν τα πρότυπα ασφαλείας για τις σκόπιμες απελευθερώσεις στο περιβάλλον- κυρίως για γεωργικές χρήσεις – γενετικά τροποποιημένων μικροοργανισμών όπως βακτηρίων, βακτηριοφάγων, ζυμομυκήτων, αλγών και ιών.
Η ΠΡΟΤΑΣΗ
Ενώ ήδη υπάρχει νομικό πλαίσιο από το 2001[ii] που περιλαμβάνει κανόνες προφύλαξης για τους Γενετικά Τροποποιημένους Οργανισμούς (ΓΤΟ), η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, από τον Δεκέμβριο 2025 έχει καταθέσει πρόταση[iii] για νέο νομικό πλαίσιο που αναφέρεται στην απελευθέρωση, δηλαδή την εξάπλωση στο περιβάλλον γενετικά τροποποιημένων μικροοργανισμών. Αυτή η πρόταση, θα επιτρέψει fast track εγκρίσεις γενετικά τροποποιημένων μικροοργανισμών παρακάμπτοντας τα ισχύοντα πρότυπα ασφαλείας στο όνομα της ανταγωνιστικότητας αλλά σε βάρος της ασφάλειας.
Εν τω μεταξύ, η διαδικασία ελέγχου της πρότασης προχωρά πολύ γρήγορα και αθόρυβα προς τις εγκρίσεις. Από τον Ιούνιο έχει ήδη εγκριθεί από το Συμβούλιο υπουργών[iv] με κάποιες τροποποιήσεις, Έχουν ήδη προταθεί τροποποιήσεις από ευρωβουλευτές. Για τον Νοέμβριο 2026 είναι προγραμματισμένη η ψηφοφορία σε δυο επιτροπές του Ευρωκοινοβουλίου και στη συνέχεια, μέσα στον ίδιο μήνα, προβλέπεται η πρώτη ψηφοφορία στην ολομέλεια! Κι όλα αυτά, ενώ δεν προηγήθηκε η απαραίτητη Διαβούλευση που γίνεται συνήθως για αλλαγή νομικού πλαισίου, η δε συνήθης, για κάθε νομοθετική πρόταση, Αξιολόγηση Επιπτώσεων δεν έγινε. Ως αποτέλεσμα, η κοινωνία δεν είχε τη δυνατότητα να κατανοήσει το θέμα και να ασχοληθεί με αυτό, ενώ τα ΜΜΕ δεν κατάφεραν να την ενημερώσουν. Για το ευρύ κοινό, η προτεινόμενη νομοθεσία είναι κάπως δυσνόητη, και το γεγονός ότι συμπεριλαμβάνει και το θέμα των οργάνων για μεταμόσχευση που θα έπρεπε να προταθεί χωριστά, χειροτερεύει τα πράγματα. Όμως η κοινωνία έχει το δικαίωμα να ενημερωθεί και να αντιδράσει στη νέα χαλάρωση κανόνων ασφαλείας για τους ζωντανούς γενετικά τροποποιημένους μικροοργανισμούς που σκόπιμα απελευθερώνονται για εξάπλωση στο περιβάλλον.
ΤΙ ΙΣΧΥΕΙ ΣΗΜΕΡΑ στην Ε.Ε. -2026
– Ορισμένα εγκεκριμένα μικροβιακά είδη χρησιμοποιούνται ευρέως στη φυσιολογική ΜΗ τροποποιημένη μορφή τους και υπό προϋποθέσεις στα εργαστήρια αλλά και σε απελευθερώσεις στο περιβάλλον
– Αντίθετα, τα μικροβιακά είδη όταν είναι γενετικά τροποποιημένα χρησιμοποιούνται περιορισμένα σε κλειστά συστήματα στα εργαστήρια, για παραγωγή προϊόντων στους τομείς της Διατροφής, της Γεωργίας και της Βιομηχανίας. Με βάση την ισχύουσα νομοθεσία απαγορεύεται
α) το τελικό προϊόν να περιλαμβάνει γενετικά τροποποιημένα μικροβιακά είδη[v] και
β) να απελευθερωθούν στο περιβάλλον οι γεν. τροπ. μικροοργανισμοί που χρησιμοποιήθηκαν στη διαδικασία παραγωγής για να μην εξαπλωθούν. Αλλιώς θα είχαν τη δυνατότητα να διασταυρωθούν με άλλα μικροβιακά συστήματα όπως πχ. το μικροβίωμα του εδάφους που υποστηρίζει τα φυτά ή το μικροβίωμα του ανθρώπου στο γαστρεντερικό σύστημα, που υποστηρίζει την υγεία μας.
– Η Ευρώπη, δεν έχει εμπειρία σχετικά με τη διάχυση στο περιβάλλον αυτών των γενετικά τροποποιημένων ζωντανών μικροοργανισμών, ούτε υπάρχουν μελέτες των επιπτώσεων αυτής, στην υγεία του ανθρώπου και των οικοσυστημάτων. Από νομική άποψη όμως αυτή η απελευθέρωση είναι μέχρι σήμερα νομικά εφικτή με βάση την Οδηγία 2001/18/ΕΚ που προβλέπει προδιαγραφές με τη μορφή κανόνων προφύλαξης (αρχική αξιολόγηση κινδύνου, επιστημονική παρακολούθηση, αξιολόγηση των επιπτώσεων) και άδειες περιορισμένης διάρκειας με δυνατότητα ανανέωσης μετά την επικαιροποιημένη αξιολόγηση κινδύνου.
ΤΙ ΠΡΟΤΕΙΝΕΤΑΙ ΝΑ ΑΛΛΑΞΕΙ
Για τους γενετικά τροποποιημένους μικροοργανισμούς, η πρόταση υποβαθμίζει την αξιολόγηση κινδύνου πριν την έγκριση απελευθέρωσης και κυκλοφορίας εκτός εργαστηρίου, εισάγοντας μία κατηγορία μικροργανισμών «χαμηλού κινδύνου». Στη συνέχεια σχεδόν καταργεί την ανίχνευση και παρακολούθηση των επιπτώσεων μετά την έγκριση και τη διάχυση του γενετικά τροποποιημένου οργανισμού στο περιβάλλον. Με άλλα λόγια καταργεί τη δυνατότητα της Επιστήμης να αξιολογεί τις επιπτώσεις καθώς και τη δυνατότητα της Κοινωνίας να επεμβαίνει έγκαιρα σε περίπτωση ζημιάς. Αυτό δημιουργεί κοινωνική και οικονομική ανασφάλεια στους πολίτες – καλλιεργητές και καταναλωτές .
ΤΙ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ
Γενικά, οι υφιστάμενες επιστημονικές γνώσεις σχετικά με τον αριθμό και τα χαρακτηριστικά των μικροβιακών ειδών είναι πολύ περιορισμένες, ενώ η δομή των κοινοτήτων τους και οι αλληλεπιδράσεις τους με το περιβάλλον είναι εξαιρετικά πολύπλοκες. Πολλοί μικροοργανισμοί μπορούν να ανταλλάσσουν γενετικό υλικό πέρα από τα όρια των ειδών, και η εξάπλωση των μικροοργανισμών είναι σχεδόν αδύνατο να περιοριστεί ή να ελεγχθεί, μόλις απελευθερωθούν στο περιβάλλον. Κάποιες επιπτώσεις δεν θα είναι αντιστρέψιμες. Η δυνατότητα περιορισμού της ακούσιας εξάπλωσης και λήψης αποτελεσματικών διορθωτικών μέτρων πρέπει να αξιολογείται πριν την απελευθέρωση κάθε νέου ΓΤ μικροοργανισμού. Όπου η ακούσια εξάπλωση δεν μπορεί να ελεγχθεί ή να μετριαστεί αποτελεσματικά, δεν πρέπει να χορηγείται άδεια.
ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Η πρόταση, αν εγκριθεί χωρίς σημαντικές αλλαγές, θα επιτρέψει την ταχεία διάθεση στην αγορά μικροοργανισμών που έχουν υποστεί μετασχηματισμό μέσω νέων τεχνικών γενετικής μηχανικής (ή νέων γονιδιωματικών τεχνικών, ΝΓΤ) και τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως βιολιπάσματα, βιοδιεγέρτες, βιοεντομοκτόνα, προβιοτικά ή για βιοαποκατάσταση. Φυσικά, πολλά από αυτά τα είδη αποτελούν μέρος των μικροβιωμάτων σε όλους τους τομείς της ζωής. Μπορούν να βρεθούν στο έντερο των ανθρώπων, των εντόμων και των ζώων (όπως οι μέλισσες και τα ζώα εκτροφής), καθώς και στο έδαφος και στη ριζόσφαιρα των φυτών. Η παρέμβαση σε αυτές τις μικροβιακές κοινότητες μέσω της εισαγωγής γενετικά τροποποιημένων μικροβίων δεν μπορεί απλώς να θεωρηθεί ασφαλής ή να παρουσιάζει μόνο «χαμηλούς κινδύνους», διότι οι ζωντανοί οργανισμοί διασταυρώνονται χωρίς να μας ρωτήσουν.
Οι οργανώσεις που έκαναν την επιστολή, δραστηριοποιούνται στους τομείς του περιβάλλοντος, των καταναλωτών, της γεωργίας, της μελισσοκομίας, της παραγωγής τροφίμων και της επιστήμης. Υποστηρίζουν ότι θα ήταν ανεύθυνο να μειωθούν τα πρότυπα ασφάλειας, ειδικά τώρα που η τεχνολογία των Νέων Γονιδιωματικών Τεχνικών εξελίσσεται με ταχύ ρυθμό και η συνέργεια της με την Τεχνητή Νοημοσύνη καθιστά δυνατή τη δημιουργία μορφών ζωής που μέχρι τώρα δεν έχουν μελετηθεί .
Ως αποτέλεσμα, τα σχέδια της Επιτροπής για τη μείωση των προτύπων ασφαλείας και επιστημονικής παρακολούθησης, όσον αφορά την απελευθέρωση γενετικά τροποποιημένων οργανισμών στο περιβάλλον αφενός βλάπτουν οικονομικά τους συμβατικούς και βιολογικούς παραγωγούς που δεν θα μπορούν να αποφύγουν τις διασταυρώσεις των φυσιολογικών μικροοργανισμών με γενετικά τροποποιημένους και θέτουν σε κίνδυνο τα θεμέλια της υγείας μας, της παραγωγής τροφίμων, της βιοποικιλότητας και της λειτουργίας των οικοσυστημάτων.
——————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————–
[i] Το κείμενο της επιστολής στα αγγλικά: https://www.testbiotech.org/en/news/do-not-lower-safety-standards-for-releases-of-genetically-engineered-microbes-into-the-environment/
[ii] Οδηγία 2001/18/EK
[iii] https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:52025PC1031
[iv] https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2026/06/16/council-agrees-mandate-on-measures-to-advance-biotech-innovation-in-the-eu/
[v] https://www.testbiotech.org/en/news/genetically-engineered-bacteria-put-food-safety-risk/.